Delhi Chinmi: A Hramte In Thok I Tim Ko U

Kan hnu a luan ciami kum ah Mitcaw ka hawipa kong in sianginn kai forhfialnak capar tawite ka rak ṭial. Zeitindah kainak ding ah hma kan lak kun lai? Zeitindah sianginn ka luh kawh kun lai? Zeitindah asiloah khawizei ah dah ka fa sianginn ka chiah khawh kun lai? tiah a lungre theimi kan um kho men. Hi vialte kong ah hin Chin Students’ Union (CSU), Delhi nih an si khawh chung in sianginn a kai duh taktak mi caah an i zuam peng. Sianginn kainak kongkau he pehtlai in workshop le seminar hna an kan tuah piak. Cu lawng siloin, an caan sunglawi pek in, sianginn luhnak ah mi tampi an bawmh hna. CSU siangngakchia hna lawng sihlah, Delhi Lai/Chin Churches le Fellowships i Pastor hna nih zaang hlei cawn in, an caan sunglawi, an chawva, an thaazaang pek in Laimi/Chin hngakchia hna Sianginn an luh khawhnak hnga tiah an bawmh hna. Sianginn cheukhat ah Ralzaam an cohlannak a um i cu ahcun hngakchia an luh khawhnak hnga a herh ning in tawlrel a si.

Sianginnkai na timh tik ah hin a hramte in thok i tim law a ṭha bik. Nangmah he na tlakmi level/ cawnnak kha lunglawmte in cohlan khawh i zuam. Kan mah he kan i tlakmi level/cawnnak nakin a sang deuhmi kan thim sual ṭheu tawn i thil ping le pang kan su ṭheu tawn. Cu bantuk thil a can sual ahcun nangmah le nangmah kha na hrem a si ko. Na cawnmi ca na teilo tikah lungdongnak lam ah a kal pi. Lungdongnak a phanh tikah sianginnkai duhnak lungthin a zor i sianginn phuah duhnak lungthin a chuak. Sianginn chuahnak nih mah pumpak lila kha a hrawh i sunghnak a chuahpi -- chawva le caan sunghnak hna a chuahpi. Cucu mah le mah lam phihnak a hrampi pakhat a si.

Tahchunnak pakkhatte in, Pastor Cung Cin nih Delhi a rat lio i a chim mi a mah sianginnkainak kong kha vun char ṭhan ning law, amah Salai Cung Cin kha kawlram ah M Sc (Master of Science in Chemistry) a cawngmi a sinain, Kawlram buainak ruangah kan ram a chuah tak i Canada ram a phan. Cu Canada ram ah cun M Sc a kai ciami pa cu High School in ka kai ṭhan a ti. Cucu, Delhi khuasa Laimi cheukhat sin ah a chimmi a si. Cun, Salai Bawi  Lian Mang, CHRO dirhtu pakhat a si mi zong Kawlram ah B.Sc. (Zoology) kum hnihnak a cawn cuahmah lio ah Ram buainak ruangah ram leng a chuak i Canada ram a phanh tikah cun High School ṭhiamṭhiam in a thok ve. Cun, BCP i riantṭuanmi Rena (Canada nu) nih Delhi i training kan rak kai lio ah a chim mi cu, Pakistani miphun siilei siibawipa (Doctor) pakhat cu Pakistan le India an buai lio ah Ralzaam in Canada ram a phan i Taxi mawngtu ah a cang e a ti.

Cuve bantukin Nang zong Kawlram ah a zeibantuk mi na si ah, a zeibantuk cawnnak ngeimi na si ah, a zeibantuk thiamnak a dihmi na si zong ah, na phanh tharnak hmun le hma he a tlakmi a silo ahcun a hramte in na thok ṭhan a hau ko. Ahohmanh nih i nautat awk zong a si lo. Sining leng in cawnnak a sangmi/ cataang a sang tukmi thim sual ruang ah ningzahnak, sunghnak, thil ṭhalo phunphun a chuak ṭheu tawn. Kan hngalh lo ruang ah a cang sual mi cu phun dang. Mah le sining leng tiang in cataang nih a phanhlo mipi, taang sang pipi kha an i thim sual ruang ah ca teilonak a chuak i lungdonghnak nih a vung zulh colh. Cun sianginn phuah/chuah duhnak lungthin nih a vun peh ben ṭhan. Cun sianginn an i phuak. Cu nih cun a theipar a chuahpi mi cu kan Pastor te lihchimmi ah can ternak, cun sianginn an kainak hmun saya/sayamahte nih zumh duh tilonak hna a chuak. Kawlram (Chin) siangnakchia pawl cu ca an izuam ṭung lo an ti. Cu nih a hung zulh rih mi cu kan miphun ningpi in an sianginn ah kaiter duhlonak a si. Cucu atu ah nikhat hnu nikhat le kumkhat hnu kum khat in ton thluahmah cangmi  a si. Delhi i Laimi umnak pawng ah a ummi, Oxford le Ingraham, Ghaziabad khua, India ram ah a um mi sianginn nih Kawlram mi a cohlan tawnmi sianginn ṭha ngai pakhat hnih nih atu cu a cohlang duh ti lo. Ngeihchia a si hringhran ko. Asinain, Delhi khuasa Laimi (Chin) vanchiatnak tampi lak ah, vanthatnak zong cu a rak um ve ko. Cucu, Prospect Burma nih Mirangca cawnnak in siseh, Basic Computer cawnnak in siseh manlote in an tuah. Laimi/Chin nih hmanthiam ahcun thiltha tuk cu a si ko hnga.

Culawng sirihlo, Don Bosco nih National Institute of Open Schooling (NIOS) he pehtlai taangniam in taangsang tiang cawnkai thluahmahnak zong an tuah. Don Bosco nih NIOS he pehtlai in an tuahmi sianginn ah na zuam i ṭhate in taang10 le taang10+2 na dih khawh ahcun, India ram i a um mi khawizeika Sianghleiruun (University) paoh ah sianginnkai in fimnak na cawng kho lai. Cu caah a sawisel lawng rianh ti loin a thatnak te hi hmanthiam ah a tha hnga lo maw? Hiti ka tinak ruang ah Don Bosco i puaisa/tanhmi ka si tinak a si lo. Nangmah le Keimah caah ṭhatnak a chuahpi khawhnak zawnte kha kan vun thil mi a si. Khua pakhat ah muidawhlo lawngte an umnak zong ah muidawh lo lawngte lak zong ahcun muidawh bik pakhat cu a um ko an ti bantukin a chiami le a ṭhalomi vialte chung in a ṭha bik mi le dotla bik kha thim khawh izuam hram hna usih. Kawlnih “Luchin da kah sandah, phitne da kah bavuah!” an ti. A chim duhmi cu “kan duhnak cu kan saduhthah a si i, a cang thluahmah mi cu kan nunnak (bavuah/life) a si” an ti. Kan saduhthah cu tlin khawh dih a har caah kan ton cuahmah mi kan nunnak caan chungtu hin a ṭha bik in hman i santlaihter kha a chim duhnak a si. Cuvebantukin kan ngaih chunmi (caan, a lak in sianginnkainak hmun le a dang….) hnihkhatte hi a ṭhatnak in kan hman thiam a si ahcun santlaihnak a ngei hrim ko lai.

Cu a si bantukin, sianginn kai ahohmanh nih itimh phot a si ahcun biatak chuah in awnnak le teinak hmuh khawh ding hrimhrim kha i zuam a herh. Sianginnkainak lawng a si lo zeibantuk thil kan tuahnak paoh ah kan ngeih a herhmi lungput a si. Lungdong lo in kan izuamnak ahcun teinak cu kan biakmi Pathian nih a kan pek hrim ko lai. (Hard work is a key to success or another name of Luck) Teiman thluknak cu Vanaṭhatnak (luck) i lam a biapi bik pakhat a si tiah H.T. Sangliana (India MP) nih Chin National Day_2012 a kan ti bantukin teimak chuah in kan izuam ahcun Bawipa nih a kan bawmh hrim ko lai i awnnak teinak le tlamtlinnak cu kan hmuh ko lai.

Cuticun, Ramthumnak na kal zong ah a herhmi, India ram na um zong ah a herhmi, kan ram Chin ram na kir zong ah a herhmi le vawlei khawzeika hmuh na phanh paoh ah a herhmi fimthiamnak le thiamnak cu ahohmanh mah le kan i tlak ning zawn cio, kan ti khawh ning tawk tein Upa, Mino le Hngachia tiloin kawl hna usih. Upa hna nan lungdong hlah uh, kawlnih “Pyingia Lu Oo Dii Ma Sih” (Fimnak kawlnak ah Upa ti a um lo). Cucaah, Hi capar tawi in fimnak cawnnak ah a thar in na lungthin hliphlau ṭhan ding in le a hramte in thok ko u sih ti kaan sawm.+++

Salai SH Lian

08042012